Hacı Muin (1883-1942)

Geçen yüz yılın başında vatanın özgürlüğü, halkın kültürü, milletin gelişmesi için mücadele eden  öncü  eğitimci münevverler arasında Hacı Muin Şükrullahoğlu da vardır. Hacı Muin 1883 yılında Semarkand’da doğmuştur. Babası Şükrullah, tüccar olup, 32 yaşında vefat emiştir. On iki yaşında hem babası hem annesinden ayrılan Hacı Muin, Ruhabad mahallesinin cami imami olan dedesi Mirsaid Şerifoğlu’nun  elinde büyümüştür. Bu dönem içinde okur yazar olmuş ve dedesinden de Arap dili kurallarını ve İslami ilimleri öğrenmiştir.

Zamanın meşhur  aydınlarından olan Saidahmed Vasliy ile tanıştıktan (1900 yılında) sonra ilmini ilerletme fırsatı bulmuştur. Vasliy ona sadece Arap dili kurallarını öğretmemiş aynı zamanda şiire olan sevgisini de artırmıştır. Vasliy bununla birlikte O’nu kendi zamanının eğitimciler topluluğuna katılmasına vesile olmuştur. Hacı Muin 1901 yılında eski okulda öğretmenlik faaliyetine başlamıştır. Bu daldaki tecrübeleri sonucunda  Abdulkadir Şekuriy’nin okulunun tesiriyle 1903 yılında Hoca Nisbetdar mahallesinde bir okul açmıştır. Aynı yıl Vasliy’nin evinde Mahmud Hoca Behbudi  ile karşılaşması onun hayatında yeni  devir başlatmıştır. Bilhassa Behbudi’nın « Muhtasar-ı Coğrafya-i Umumi» adlı eseri Hacı Muin’de çok büyük etki bırakmıştır.

Cedit öğretmenleri gibi Hacı Muin de ders kitabı yazmış ve bastırmıştır. 1908 yılı Fars dilinde «Rehnema-i Savad»,  Rahmatullah Zade ile birlikte Özbek dilinde «Okıtuvçi» (Öğretmen) adlı  alfabe kitaplarını yazmıştır.

Hacı Muin meşhur eğitimci A. Şekuri’nın ricası ile çocuklar için eğitici ehemmiyete sahip olan birkaç şiirleri Türkçe’denFarsça’ya tercüme etmiştir.  Sonradan M. Behbudi yardımıyla onları «Güldeste-i Edebiyat» (Edebiyat demeti) adıyla antoloji halinde yayınlamıştır. Bu antolojiye kendi şiirlerini de eklemiştir.

«Güldeste-i  Edebiyat»  Hacı Muin tarafından derlenen tek şiiri antolojisi olup, ondaki «Hitap ve Godaki Be-İlm» (Hitap ve çoçuksu ilimsizlik), «Nasihat», «Muhammas»,  «İttifak», «Şikayet», «İtiraf» gibi şiirler kendisinin olup, diğerleri ise tercüme şiirleridir.

Mahmud Hoca Behbudi’nın «Pederküş» piyesini  basında alkışlayan Hacı Muin kısa zamanda kendisi de sahne eserleri yazmaya başlamıştır.

Dramaturg’un «Eski okul, yeni okul» piyesinde eski usül okul  ile yeni usül okulun eğitim sistemindeki  farkları betimlenip, «Usül-i Cedid» okulu öğülmüştür, «Düğün», «Köknarı», «MazlumeKadın» gibi sahne eserlerinde halk arasında örfe dönüşen kötü adetler kınanmıştır.  Bunun dışında, Hacı Muin «Eğitim Kurbanları», «Cuvanbazlık Kurbanları», «Zengin ile Hizmetçi», «Kadı ile Öğretmen» gibi piyesler de yazmıştır.

Zamanın yeni matbuatına faal olarak katılan Hacı Muin kendi günlüğünde yazdığına göre, 1907-37 yılları arasında 23 çeşit gazete ve dergide 200’e yakın makale , 400’e yakın haber ve  Özbek ve Tacik dillerindeki 1500 mısraya yakın şiir ile katılmıştır.

Hacı Muin, «Çalışkanlar Sesi» gazetesi  ve «Sopa», «Meşreb» gibi dergilerin birinci redaktörü ve teşkilatçisi olarak da edebi tarihte yer almıştır. O, Abdurrauf Fıtrat’ın 1911 yılında yazdığı “Hindistan’da bir Ferengi” ile” Buhara’lı bir öğretmenin Cedit okulları hakkında yaptıkları tartışma” adlı eserini  Farsça’dan Özbekçe’ye tercüme ederek, 1912 yılında «Türkistan Vilayeti Gazetesi» nde yayınlamıştır. Bu yazı daha sonra kitap olarak da basılmıştır. Duri’nin «İslam Akidesi» eserini Özbek dilinden Tacik diline tercüme etmiştir.

Hacı Muin’in son devirleri arkadaşları gibi sıkıntılı geçmiştir. 1929 yılında meydana gelen şiddetli baskı devrinde ilk tutuklananlardan birisi de Hacı Muin’dir. 1932 yılına kadar cezaevinde kalmıştır. Hacı Muin Şükrullahev  1938 yılının ocak ayında tekrar tutuklanıp, 1942 yılında Solikamsk’daki cezaevlerinin birisinde vefat etmiştir.

 

Alakalı